Nên bổ sung vitamin và khoáng chất vào thời điểm nào trong ngày?
1. Vì sao nên lựa chọn thời điểm uống vitamin phù hợp trong ngày?
Sau khi được đưa vào cơ thể, mỗi vitamin và khoáng chất trải qua một quá trình hấp thu và chuyển hóa khác nhau. Vitamin C và các vitamin nhóm B có thể hòa tan trong nước, đi thẳng vào hệ tuần hoàn máu, còn vitamin A, D, E và K cần kết hợp cùng quá trình tiêu hóa chất béo để được hấp thu thuận lợi hơn.
Nên uống vitamin vào lúc nào trong ngày để đạt hiệu quả tốt nhất
Do khả năng hấp thu của mỗi chất đều có đặc điểm riêng nên việc nắm rõ các khung giờ bổ sung hợp lý sẽ giúp bạn tránh được sự tương tác bất lợi giữa các vi chất, đồng thời hạn chế cảm giác kích thích, cồn cào dạ dày. Tuy nhiên, bạn không cần phải ghi nhớ máy móc từng khung giờ cố định, mà có thể nương theo đặc điểm của từng nhóm vitamin sau để tối ưu hiệu quả đối với cơ thể.
2. Nhóm vitamin tan trong nước
Vitamin tan trong nước bao gồm vitamin C và tám vitamin nhóm B: B1, B2, B3, B5, B6, B7, B9 và B12. Vì cơ thể chỉ giữ lại một lượng rất nhỏ nhóm vi chất này, phần dư còn lại sẽ đào thải qua hệ bài tiết hằng ngày nên cơ thể cần được cung cấp nhóm vitamin này đều đặn để duy trì đủ dưỡng chất cần thiết. Do đặc tính của các vi chất thuộc nhóm này là dễ hấp thu nên bạn có thể chọn giờ uống linh hoạt, nhưng để cơ thể hấp thu tốt nhất mà không gây khó chịu cho dạ dày, bạn vẫn cần để ý đến những yếu tố quan trọng sau.
Nhóm vitamin tan trong nước
2.1. Vitamin B nên uống buổi sáng hay tối?
Vitamin nhóm B tham gia trực tiếp vào quá trình chuyển hóa carbohydrate, chất béo và protein từ thức ăn thành nguồn năng lượng thiết yếu cho cơ thể. Do đó, buổi sáng chính là khoảng thời gian thích hợp nhất để bổ sung nhóm vi chất này - vừa thúc đẩy quá trình trao đổi chất giúp bạn khởi đầu ngày mới tràn đầy năng lượng, vừa tránh tình trạng kích thích hệ thần kinh gây khó ngủ nếu uống quá muộn.
Bên cạnh đó, với các sản phẩm bổ sung vitamin B12, bạn nên kiểm tra kỹ bảng thành phần trên bao bì. Nếu sản phẩm chứa cyanocobalamin - một dạng tổng hợp B12 nhân tạo - bạn nên uống vào khoảng thời gian bụng đói (giữa các bữa ăn) để tối ưu khả năng hấp thu. Ngoài ra, khác với các vitamin tan trong nước còn lại, vitamin B12 là một ngoại lệ đặc biệt bởi gan có khả năng dự trữ lượng lớn chất này đủ cho cơ thể dùng trong 2 đến 5 năm ngay cả khi bạn ngừng nạp thêm. Tuy nhiên, mức dự trữ thực tế còn phụ thuộc vào thể trạng và chế độ ăn hằng ngày của mỗi người, do đó, hãy kiểm tra chế độ ăn và hỏi ý kiến bác sĩ trước khi bổ sung vitamin B12.
2.2. Vitamin C nên uống trong hay sau khi ăn no?
Nếu vitamin B hỗ trợ quá trình trao đổi chất trong cơ thể thì vitamin C lại tham gia quá trình tổng hợp nên collagen - một loại protein thiết yếu giúp duy trì sự đàn hồi của da, thành mạch máu và nhiều mô khác. Thời gian bổ sung vitamin C lý tưởng nhất là buổi sáng hoặc trưa, có thể dùng trong hoặc sau bữa ăn.
Tuy nhiên, do vitamin C là một loại axit (axit ascorbic), những người có tiền sử về bệnh dạ dày nên sử dụng sau bữa ăn no để thức ăn trở thành lớp đệm, giúp trung hòa lượng axit, tránh kích ứng niêm mạc. Chưa hết, người bị đau dạ dày cũng nên cân nhắc khi dùng vitamin C dạng viên sủi. Dạng bào chế này thường chứa hàm lượng axit hữu cơ (như axit citric) khá cao kết hợp cùng muối natri bicarbonat; khi uống vào dễ gây xót ruột, ợ hơi, thậm chí làm tổn thương cả niêm mạc thực quản.
Hiểu rõ đặc tính của vitamin C cũng như nhóm vitamin tan trong nước sẽ giúp bạn chủ động bảo vệ hệ tiêu hóa và tối ưu khả năng hấp thu. Ngược lại, nhóm vitamin thứ hai dưới đây lại không hề dễ hòa tan như vậy mà đòi hỏi một điều kiện môi trường hoàn toàn khác.
3. Nhóm vitamin tan trong dầu
Vitamin tan trong dầu là những vitamin đặc biệt kỵ nước và chỉ hoà tan trong chất béo. Nhóm vitamin này gồm 4 đại diện chính là vitamin A, D, E và K, đóng vai trò thiết yếu trong cấu tạo mô, dẫn truyền dưỡng chất và thúc đẩy chuyển hóa. Vì quá trình hấp thu những vitamin này gắn với quá trình chuyển hoá chất béo của cơ thể nên thời điểm bổ sung các vi chất này phụ thuộc phần lớn vào lượng chất béo trong khẩu phần ăn hàng ngày của bạn.
Các loại vitamin tan trong dầu
3.1. Có phải càng ăn nhiều dầu mỡ thì càng dễ hấp thu vitamin A, D, E, K?
Câu trả lời là không. Khi nghe đến tên gọi “vitamin tan trong dầu”, nhiều người thường lầm tưởng rằng muốn hấp thu tốt nhóm vitamin này thì phải ăn kèm những món chiên rán nhiều dầu mỡ. Nhưng thực tế, từ “dầu” này không phải là dầu chiên rán (chất béo bão hòa), mà là các loại chất béo không bão hòa. Trong quá trình tiêu hóa, dịch mật giúp phân tán chất béo thành những giọt nhỏ và hỗ trợ hình thành các cấu trúc mang vitamin tan trong dầu đến bề mặt ruột để hấp thu.
Nhờ đặc tính hòa tan trong chất béo, việc uống 4 loại vitamin này ngay trong bữa ăn có chứa chất béo không bão hòa sẽ tạo điều kiện thuận lợi để cơ thể hấp thu trọn vẹn dưỡng chất từ viên uống. Nguồn chất béo lành mạnh này có sẵn trong các loại cá béo (cá hồi, cá thu), quả bơ, các loại hạt hay dầu thực vật; bên cạnh đó, chất béo tự nhiên từ trứng và sữa cũng đóng vai trò hỗ trợ vô cùng hiệu quả.
Như vậy, chỉ cần bữa cơm của bạn có một trong những thực phẩm kể trên là đã đủ tạo môi trường lý tưởng giúp cơ thể hấp thu trọn vẹn dinh dưỡng từ viên vitamin ngay trong bữa ăn.
3.2. Những trường hợp cần chú ý khi bổ sung nhóm vitamin tan trong dầu:
Với vitamin A, việc tự ý bổ sung liều cao kéo dài có thể gây tổn thương gan và ngộ độc mạn tính. Đặc biệt, phụ nữ mang thai hoặc dự định mang thai càng cần thận trọng với các sản phẩm chứa vitamin A dạng retinol.
Hệ quả do thừa vitamin A cấp tính và mạn tính
Với vitamin D, bạn cần căn cứ vào nhu cầu thực tế của cơ thể, bởi vitamin D vốn có thể được tổng hợp qua da khi tiếp xúc với ánh nắng mặt trời, bên cạnh nguồn cung từ thực phẩm và viên uống. Do đó, việc sử dụng liều cao kéo dài có thể gây thừa vitamin D, rối loạn tiêu hoá và làm tăng nguy cơ loãng xương.
Với vitamin E và K, rủi ro lớn nhất nằm ở liều lượng và khả năng tương tác giữa các sản phẩm. Việc bổ sung vitamin E liều cao có thể ảnh hưởng đến quá trình đông máu, trong khi vitamin K có thể tương tác với thuốc chống đông như warfarin. Như vậy, nếu sử dụng cùng lúc, vitamin E sẽ sinh đối kháng với chức năng đông máu của vitamin K.
Ngoài ra, nhóm vitamin tan trong dầu có thể dự trữ lâu dài tại gan và mô mỡ nên trước khi bổ sung vitamin A, D, E hay K, bạn nên xét nghiệm và thăm khám bác sĩ để được tư vấn cách dùng phù hợp, tránh nguy cơ tích tụ dư lượng trong cơ thể.
4. Thời điểm bổ sung Omega 3-6-9 trong ngày
Omega 3-6-9 là axit béo có đặc tính tan trong dầu, hỗ trợ hấp thu vitamin A, D, E, K
Tuy không phải là vitamin, Omega 3-6-9 là axit béo không bão hoà đa có đặc tính tan trong dầu. Trong quá trình tiêu hóa, chất béo này tham gia tạo các cấu trúc nhỏ giúp vận chuyển vitamin A, D, E, K đến bề mặt ruột để hấp thu tốt hơn. Các sản phẩm bổ sung omega 3-6-9 thường được sử dụng trong hoặc sau bữa ăn để đồng thời chuyển hoá cùng quá trình tiêu hóa chất béo, hạn chế cảm giác ợ tanh hoặc khó chịu sau khi sử dụng sản phẩm.
5. Nhóm Khoáng chất
Bên cạnh vitamin, các khoáng chất như sắt, canxi, kẽm và magie cũng vô cùng thiết yếu cho mọi hoạt động sống, nhưng mỗi loại lại sở hữu một cơ chế hấp thu riêng biệt. Khi bổ sung khoáng chất bằng thực phẩm bổ sung, bạn cần chú tâm đến liều lượng và khả năng tương tác với các sản phẩm khác.
Nhóm khoáng chất
5.1. Nên bổ sung viên sắt vào thời điểm nào trong ngày?
Sắt tham gia tạo huyết sắc tố, protein giúp hồng cầu vận chuyển oxy, và thường được hấp thu tốt hơn khi bụng đói do lúc này, môi trường axit dạ dày hoạt động mạnh, hỗ trợ hòa tan và chuyển hóa sắt hiệu quả. Đồng thời, khi bụng rỗng, sắt không bị cản trở hấp thu bởi canxi, chất xơ hay tanin từ thực phẩm. Do đó, thời điểm lý tưởng nhất để uống sắt là vào buổi sáng sớm, khoảng 30 phút đến 1 giờ trước khi ăn sáng, hoặc cách bữa ăn chính khoảng 2 giờ.
Với dạng sắt sulfat, nếu gặp tình trạng buồn nôn hay cồn cào, bạn có thể chuyển sang dùng cùng hoặc ngay sau bữa ăn để dễ dung nạp hơn.
Tuy nhiên, sau khi bổ sung, bạn cần đợi khoảng 2 giờ rồi mới dùng trà, cà phê, sữa hay trứng, và không đồng thời bổ sung sắt với canxi vì chúng có khả năng làm giảm hấp thu sắt.
5.2. Nên bổ sung canxi vào thời điểm nào trong ngày?
Trước hết, thời điểm bổ sung canxi phụ thuộc vào dạng canxi trong viên nang. Canxi cacbonat nên uống cùng bữa ăn vì axit dạ dày được tiết ra trong quá trình tiêu hoá giúp cơ thể hấp thu dạng này tốt hơn; ngược lại, canxi citrat ít phụ thuộc vào axit dạ dày hơn nên có thể uống cùng hoặc ngoài bữa ăn.
Tuy nhiên, khi bổ sung canxi carbonate liều cao, việc uống cách bữa ăn một khoảng thời gian dài có thể khiến lượng canxi trong máu và nước tiểu tăng vọt. Nếu không thể hấp thu cùng thức ăn trong ruột, lượng canxi dư thừa này dễ kết hợp với oxalate có sẵn trong nước tiểu để tạo thành sỏi.
5.3. Nên bổ sung kẽm vào thời điểm nào trong ngày?
Kẽm giữ vai trò hỗ trợ hệ miễn dịch và thúc đẩy quá trình lành vết thương, nhưng viên uống bổ sung rất dễ gây cảm giác buồn nôn hoặc cồn cào ruột ở một vài trường hợp. Bạn có thể chuyển sang dùng ngay trong bữa ăn để hạn chế phản ứng này.
Ngoài ra, liều lượng bổ sung kẽm cũng là một yếu tố đáng chú ý. NIH cho biết việc dùng từ 50 mg kẽm nguyên tố mỗi ngày trong nhiều tuần có thể cản trở hấp thu đồng, gây thiếu máu và tê bì chân tay. Bởi vậy, bạn không nên tự ý bổ sung kẽm nếu không có chỉ định và theo dõi của bác sĩ chuyên môn.
5.4. Nên bổ sung viên magie vào thời điểm nào trong ngày?
Magie tham gia vào hoạt động của hệ thần kinh, cơ bắp và nhiều phản ứng enzyme trong cơ thể. Vì vậy, các sản phẩm bổ sung magie thường được quảng cáo là sản phẩm hỗ trợ thư giãn cơ bắp và hỗ trợ cải thiện chất lượng giấc ngủ. Bởi vậy, bạn có thể bổ sung magie vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày, chỉ tránh uống khi quá đói để hạn chế nguy cơ kích thích dạ dày.
6. Bảng tóm tắt thời điểm uống vitamin trong ngày
7. Tổng kết
Tóm lại, để giải đáp câu hỏi nên uống vitamin và khoáng chất vào lúc nào, bạn chỉ cần ghi nhớ 3 nguyên tắc vàng: nhóm tan trong nước (vitamin B, C) ưu tiên dùng ban ngày và uống sau khi ăn no; nhóm tan trong dầu (vitamin A, D, E, K) cần sử dụng trong bữa ăn có chứa chất béo không bão hoà; còn các khoáng chất như sắt, canxi, kẽm hay magie cần tách giờ hợp lý để tránh tương tác lẫn nhau và làm giảm tác dụng của sản phẩm.
Tuy nhiên, một chế độ ăn đa dạng, cân bằng vẫn là nền tảng cung cấp dưỡng chất tốt nhất cho cơ thể. Kết hợp với vận động nhẹ nhàng, bạn sẽ xây dựng được thói quen chăm sóc sức khỏe bền vững hơn. Các viên uống chỉ đóng vai trò hỗ trợ và nên được sử dụng theo đúng hướng dẫn từ bác sĩ.






